Tarix
Özbek yozuvi tarixi bir neça bor tubdan özgargan — arab yozuvidan lotinga, lotindan kirillga, va yana lotinga.
- — 1929
Arab yozuvi
1929-yilgaça özbek tilida arab yozuvi asosidagi imlo qöllanilgan.
- 1929
Birinçi lotin alifbosi (Yanalif)
Arab yozuvi örnini lotin grafikasiga asoslangan Yanalif egalladi.
- 1940
Kirill yozuviga ötiş
Siyosiy qarorga köra özbek yozuvi kirill grafikasiga ötkazildi. Bu yozuv qariyb ellik yil davomida rasmiy holatda qoldi.
- 1993–1995
Mustaqillikdan keyingi lotin islohoti
Özbekiston mustaqillikka erişgaç, lotin yozuviga qaytiş töğrisida qonun qabul qilindi — dastlabki 1993-yilgi loyihada 31 ta harf bor edi, jumladan alohida Ñ («ng») harfi ham bor edi. 1995-yilda esa alifbo 28 ta harfga tuşirilib tuzatildi — hozirgi gʻ, sh, ch kabi digraf va apostrofli harflar şu bosqiçda şakllandi, Ñ esa alifbodan çiqarib taşlanib n+g birikmasiga aylandi (masalan: tong, singil).
- 2019
Yangilangan alifbo taklifi
Til mutaxassislari tomonidan Sh, Ch, Gʻ, Oʻ örnida yagona harflar (Ş, Ç, Ğ, Ö) işlatilişini nazarda tutgan yangi loyiha taklif etildi — maqsad talaffuz va yozuv orasidagi mosligini oşiriş edi.
- 2021
Qisman tuzatiş
Taklif qonun hujjatlariga qisman kiritildi, biroq amaliyotda eski va yangi yozuv aralaş holda işlatilişda davom etdi.
- 2026-yil iyul
Qonun loyihasi Senatga yuborildi
Ö, Ğ, Ş, Ç harflarini rasmiylaştiriş töğrisidagi qonun loyihasi Qonunçilik palatasida ma'qullanib, Senatga yuborildi — hali yakuniy qonun sifatida qabul qilinmagan. Imlogram.uz aynan şu kutilayotgan yangi standartga asoslangan.
- Bugun
Ikki yozuv yonma-yon
Hozirda ikkala yozuv ham amalda uçraydi. Imlogram bu ikki yozuv orasidagi köpayotgan farqni kod-xavfsiz tarzda birlaştiriş uçun yaratildi.
Nega bu muhim?
Alifbo isloh etilişi nima uçun zarurligi haqida köplab tahlillar çop etilgan. Quyida asosiy sabablar qisqaça keltirilgan — töliq maqola pastdagi manbada.
Raqamlaştiriş va sun'iy intellekt
O'/G' harflarining yettitagaça xil apostrof varianti katta til modellari uçun bitta sözni bir neça "token"ga bölib yuboradi — bu SI xizmatlaridan foydalanişni qimmatlaştiradi va qidiruv tizimlarida çalkaşlik yaratadi.
Ijtimoiy tarmoq va qidiruv muammolari
Apostrof tiniş belgisi sifatida qabul qilingani uçun haştaglar (masalan #O'zbekiston) yarim uzilib qoladi, familiyalarni turli apostrof bilan qidiriş esa natija bermaydi.
Öqiş tezligi
Inson miyasi sözni yaxlit şakl sifatida qabul qiladi; sh/ch kabi qöşharflar va apostroflar bu yaxlitlikni buzadi. Şu sababli ijtimoiy tarmoqlarda "sh" örniga "w", "ch" örniga "4" işlatiş odat tusiga kirgan.
Klaviatura muammo emas
Hozirgi kirill alifbosidagi Ў, Қ, Ғ, Ҳ harflari ham standart klaviaturada yöq, şunga qaramay muammosiz işlatiladi — yangi harflar uçun ham şunga öxşaş teriş tizimi kifoya.
Bu "taqlid" emas
Ş va Ç harflari 1920–30-yillardagi jadid bobolarimiz yaratgan asl lotin alifbosida aynan şu körinişda bölgan — bu qaytiş, taqlid emas.
"Ng" harfi haqida
Bu tovuş kirill alifbosida ham alohida harf sifatida bölmagan, va yangi alifboda ham yöqolib ketmaydi — n+g birikmasi sifatida yozilişda va öqişda davom etadi.
Manba: Orif Tolib, «"Yoziw 4indan" qiyinlaşganda: alifbo islohoti nega muhim?», Daryo.uz, 08.07.2026 — töliq maqolani öqiş.